KİRALIK SOSYAL KONUT PROJESİ VE ÇEŞME OTOYOLU

Geçen gün bir dizi açılış töreni için İzmir’de olan CHP Genel Başkanı Özgür Özel, Çeşme’de de Belediye tarafından gerçekleştirilecek olan Kiralık Sosyal Konutlarının temel atma törenine katıldı. Burada hem kiralık sosyal konut projesi ile ilgili mesajlar verdi hem de Çeşme Otoyolunun satışını eleştirdi. 

Kiralık Sosyal Konut Projesi, çok doğru bir proje. Proje ekibinin başında Murat Karayalçın ve Ankara’da birlikte çalıştığı bazı uzmanların olması da önemli tecrübe açısından. Karayalçın’ın bu proje ile ilgili sunumunu izlemiştim. O gün çeşitli akademisyen ve uzmanlar proje hakkında konuşmalar yaptılar. Ama Çeşme hakkında konuşan olmadı. Şimdi ben kısa bir özet geçeyim.

Çeşme konut talebinin çok yüksek olduğu bir yer. Ama bu talebin iki boyutu var. Birincisi barınma ihtiyacı. Yani Çeşme’de çalışan, yaşayan yurttaşların giderek artan konut ihtiyacı. Arsa elde etmenin sermaye için kolay ama sıradan yurttaşlar için neredeyse imkansız olduğu bir yere dönüştü Çeşme. 

Bakanlık ve Belediye tarafından yapılan imar planları ve yeni düzenlemelerin büyük bölümü, bölgede daha önce arazi kapatmış olan sermaye gruplarına yönelik gerçekleşiyor. Bu da barınma ihtiyacı anlamındaki talebi karşılamaya denk düşmüyor. 

Çeşme’de konut ve arsa talebinin ikinci ve Çeşme için daha tehdit edici boyutu ise, bölgenin rant kapasitesi nedeniyle, yatırım aracı olarak konut talebi. Barınma değil, kazanmak için yapılaşma Çeşme’de ana akım durumunda.

Geçmiş dönemlerde bölgede iki yapı kooperatifi gerçekleştirildi. Biri Çeşme Belediyesi öncülüğünde yapılan Belkent Konutları idi diğeri ise, Alaçatı Belediyesi öncülüğünde hayata geçen Petek Evleri konutları.

Bu projeler sayesinde birçok vatandaş konut sahibi oldu. Yerli ve yabancı. Ve birçok kooperatif konutu kısa süre sonra da el değiştirdi ya da kiralık konuma geçti.

Bakanlık öncülüğünde gerçekleştirilen sosyal konut projesi ise, Reisdere’deki Toki konutları idi. Bunların da önemli bir bölümü bugün el değiştirmiş durumda ya da kiraya verilmiş bulunuyor.

Konut Kooperatifçiliği oldukça yararlı işlevler görmüş olmasına rağmen zamanla yozlaşmış ve müteahit mantığı ile işler hale gelmiştir. Ayrıca kamu arazilerinin teminiyle gerçekleştirilen bu yapıların büyük bölümü zamanla ticarileşmiştir. Özellikle Çeşme gibi kıyı bölgelerinde.

Kiralık Sosyal Konut Projesi, bu anlamda mülkiyet kazandırmaya değil de, barınmaya yönelik olduğu için daha kamucu bir anlayışa dayanıyor. Birçok Avrupa ülkesinde başarılı uygulamaları da bulunmaktadır. 

Bu proje yine Reisdere bölgesinde ve daha önce kooperatif alanı olarak ayrılmış bir arsada geçekleşecek. Burası son on yılı aşkın süredir önceki iki başkan tarafından kooperatif kullanımı için düşünülmüş bir yer olmakla birlikte ve hatta konut planları ve sunumları bile yapılmışken, bazı nedenler ile hayata geçirilemedi.

İyi ki de öyle olmuş. Eğer iyi yönetilebilirse, bu kamu arazisinin ticarileşmek yerine böyle bir kamusal alan olarak kalması çok daha yararlı olacaktır. 

Daha önce Alaçatı Port bölgesindeki yüzlerce dönüm hazine arazisi ve kamulaştırılmış özel mülklerin akıbetini hiçbir zaman unutmamak lazım. 

Özgür Özel, Çeşme Otoyolu ile ilgili bazı bilgiler verdi. Özal zamanında yapılmış ve “Semra hanım kaseti koy da keyfimize bakalım” dediği yol burası dedi. 

Yok, o yol bu yol değil. Üstelik Çeşme Otoyolu üç etapta yapıldı ve inşaatı Özal zamanında başlamakla birlikte DYP-SHP hükümeti zamanında tamamlandı ve açılışı da Süleyman Demirel ile Erdal İnönü tarafından yapıldı.

Bu önemli değil. Sadece Özel’e yanlış bilgiler verilmiş. Çünkü Belediye yönetimi ve kadroları o kadar çok değişiyor ki, kurumsal hafıza oluşamıyor ne yazık ki. Nitekim Özel ile muhatap olan yerel kadroların çoğunluğu muhtemelen İstanbul’dan devşirme kadrolar. Onlardan da Çeşme’yi ve Belediye kurumunu yeterince bilmeleri beklenemez.

Çeşme Otoyolu satılınca geçiş ücretlerinin astronomik olarak artması bekleniyor. Bu mümkün tabi. Böyle olunca Çeşme’nin kapısına kilit vuracağını ifade eden arkadaşlar oldu. Kaygılarında haklılar ama otoyol geçişinin astronomik olarak artışı Çeşme turizminin bitmesi anlamına gelmez. Hatta kayda değer bir ilgi azlığı da olmaz. 

Bunun sınıfsal sonuçları olur. Sabit gelirli, emekli, işçi ve memurların çoğu eski yola döner, ama zaten pahalılığı tercih eden ve bu sayede ayrıcalıklı yaşadığını hisseden kesimler için bu cazibeyi azaltmaz artırır.

Ayrıca Çeşme’ye yönelik cazibe artışı iyi bir şey de değil. Bu ayrı bir yazı konusu. Ama 3-4 milyon Euroya villa alanlar, on binlerce lira ödeyip yemek yiyen kişiler için otoyol ücreti dikkate alınacak bir konu değil. 

Tekrar hortlatılmaya çalışılan Çeşme Projesi gerçekleştiğinde ise zaten bu otoyolu parası olmayanların kullanması istenmeyecektir ve belki ek bir otoyol daha gündeme gelecektir. 

Artık kamu yatırımları yerli halkın ihtiyaçları, barınma ve ulaşım haklarına yönelik olmaktan ziyade, öncelikle sermaye gruplarının tercihlerine göre şekillenmektedir.